31 خرداد 1399 - 13:24

دستگرد که بعدها به صورت دستجرد و دستگرده تصحیف و تغییر ­شکل یافته ­است، یکی از نام‌های دلاویز کهن است که در سرتاسر ایران روی امکنه نهاده­ شده­ است و حدود 100 محل به این اسم در اطراف ایران نامبردار است مانند دستگرد در اصفهان، بروجرد، بیرجند، تهران، سبزوار و جیرفت و به صورت دستجرد در اردستان، اسفراین، تفرش، ساوه و غیره.

دستگرد که بعدها به صورت دستجرد و دستگرده تصحیف و تغییر­شکل یافته­ است، یکی از نام‌های دلاویز کهن است که در سرتاسر ایران روی امکنه نهاده­ شده ­است و حدود 100 محل به این اسم در اطراف ایران نامبردار است مانند دستگرد در اصفهان، بروجرد، بیرجند، تهران، سبزوار و جیرفت و به صورت دستجرد در اردستان، اسفراین، تفرش، ساوه و غیره.

برخی تصور­کرده ­اند که جزء دوم این کلمه یعنی گرد، با واژه­ گراد روسی به معنی شهر ارتباط ­دارد اما این واژه از ریشه­ باستانی کرتَ به معنای ساخته و پرداخته آمده ­است. در شاهنامه، سیاوش شهر آرمانی و زیبایی بنا­ نهاد و راه­ های وسیع و مستقیم و فضاهای باز و معابد و کوشک‌ها و خانه  ­ها را به ­جای خود و در محل مناسب بنا ­کرد و آن را سیاوش­گرد به معنای شهر سیاوش و یا ساخته و پرداختهی سیاوش نامید. بنابراین، دستگرد یعنی شهر دست و جایی که دست و کار و زحمت آن را به ­وجود آورده­ است. چنان­که در نام‌های دیگر مثل مهرگرد و مهرآباد، یعنی این محل را مهر و عشق ساخته و آباد کرده­ است. طوایف آریایی بعد از سرازیرشدن به فلات ایران، در این دشت‌های خشک و بی­ آب ­و­ علف و در دامنه ­های کوه‌های عریان، دچار زمستان‌های سخت و تابستان‌های گرم شدند و ناچار ­شدند با رنج و زحمت و کارکرد دست و با عشق و علاقه و همت، امکن ه­ای برای خود تهیه­ کنند. به­ ناچار برخی از این­ ها با نام دست و برخی با نام مهر نامگذاری­ شد (مهریار، 1382: 386و385).

درباره­ این نام، وجه تسمیه­ دیگری نیز ذکر شده­ است: «دستگرد، تغییر یافته­ دشتگرد است به معنی شهری که در دشت ساخته شده ­باشد، آتش دان قریه و یا محل مرکزی قرای اطراف» (قدکساز، 1375: 170).

در بخش‌های تابعه­ اصفهان بیش از ده محل به نام دستگرد است: 1- دستگرد امامزاده از بلوک چهار محل 2- دستگرد برخوار 3- دستگرد بوزان از دهات قهاب 4- دستگرد بیدآباد که آن را دستگرد مورچه می‌گفتند و اکنون داخل شهر است و خیابان جامی و قسمت شمالی آن را شامل­ می‌شود و از مادی قمش 3 سهم حق آبه داشته ­است. 5- دستگرد خیار یا دستگرد جی و دستگرد برزرود 6- دستگرد شاده از بلوک لنجان 7- دستجرد قلعه در بخش قهاب 8- دستجرد قهاب 9- دستجرد لنجان 10- دستگرد ماربین (مهدوی، 1384: 212).

دستگردی که در شمال اصفهان واقع­ است، به دستگرد برخوار معروف ­است. در شمال اصفهان، دشتی وسیع با زمین‌های رسوبی و حاصلخیز قرار­ دارد که از آب قنات مشروب ­می‌شده و دیه ­های بسیار بزرگ و حاصلخیز در آن وجود­ داشته و دارد. دیههای سین، کربکند، آذرمناباد، گز و دستگرد و بسیاری دیه­ های دیگر از­آن­جمله است که همه نشانی از قدمت و کهنسالی خود بر پیشانی دارند؛ ناحیه­ برخوار که خود نام آن برای ما جالب نظر است و بی­ شک قدیمی و کهن است، یکی از مراکز تمدن و آبادی قدیم اصفهان بوده­ است و هم اکنون نشانه­ این تمدن، در کیفیت ساختمان، وضع معیشت و محصولات و همچنین برخی آثار دیگر باقی ­مانده و نام این دیه­ ها، همه یادآور این قدمت و سابقه است.

 این دهستان، دیه ای است بسیار بزرگ که شاهراه اصفهان به شاهین­ شهر و تهران از کنار آن می‌گذرد. مردم دستگرد برای خود شیوه‌هایی خاص در زندگانی، ساختمان و معیشت داشته ­اند ولی امروز شهر اصفهان آن را فرا­گرفته­ است.

دستگرد دیگری که در جنوب غربی اصفهان است، معروف به دستگرد خیار است و اضافه­ خیار به این واژه به این لحاظ بوده ­است که چون زمین‌های آن شنی و در دامنه­ کوه جنوبی اصفهان قرار­دارد، خیار آن زودتر به­ دست می‌آمد. امروزه دیگر از این دستگرد به صورت دیه اثری باقی نیست و محل ه­ای از محله­ های اصفهان به­ شمار­ می‌آید. رجال بزرگ و شاعران ناموری در این محل نشو­و­نما یافته­ اند مانند مرحوم حسن دستگردی متخلص به وحید، صاحب مجله­ ارمغان که نظامی ­شناس بزرگی بود و با تصحیح خمسه­ نظامی، خدمت بزرگی به علم و ادب فارسی کرد (مهریار، 1382: 387و386).

 

رصدخانه فرهنگي اجتماعي اصفهان. (1395). شناسنامه فرهنگي اجتماعي محلات شهر اصفهان، فاز اول. اصفهان: انتشارات سازمان فرهنگي تفريحي شهرداري اصفهان.



کد محتوا 12827

برچسب ها